اخبار

کتابخانه‌ای با هفت دهه سابقه به جمع منابع پژوهشی بنیاد دایره‌المعارف اسلامی پیوست

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین براساس خبر رسیده، در ابتدای آیین افتتاح کتابخانه دکتر غلامعلی حداد عادل، اهداشده به بنیاد دایره المعارف اسلامی، حجت‌الاسلام و المسلمین حسن طارمی راد، معاون علمی بنیاد دایره‌المعارف اسلامی به سخنرانی پرداخت و اظهار کرد: مجموعه‌های اهدایی به کتابخانه‌های مراکز علمی از ارکان انکارناپذیر تسهیل و ارتقای پژوهش و تعلیم هستند؛ چه کتابخانه‌هایی که به نام شخص اهداکننده است مثل کتابخانه ملک تهران یا کتابخانه کم‌نظیر آیت‌الله مرعشی نجفی در قم و چه مجموعه‌هایی که بخشی از کتابخانه هستند مثل کتاب‌های اهداشده به کتابخانه بنیاد دایره المعارف اسلامی. این کتابخانه‌ها به مثابه راه‌های میانبری هستند که هم مدیران مراکز علمی و پژوهشی حوزوی و دانشگاهی را در فراهم آوردن ملزومات علم توانا می‌کند و هم محققان را از تجربه زیسته پیشکسوتان پژوهش برخوردار می‌سازد و این نکته بسیار مهم است؛ به ویژه در مورد کتابخانه استادانی که خودشان کتابخوان و کتابدان بوده‌اند و حواشی راهگشا بر کتاب‌ها نوشته‌اند.

طارمی‌راد در ادامه افزود: کتابخانه اهدایی دکتر حداد عادل همه این ویژگی‌ها را دارد. مجموعه‌ای بالغ بر 25 هزار جلد که در طی هفت دهه تکاپوی علمی فراهم آمده است. در حاشیه تعداد زیادی از کتاب‌ها نکته‌هایی یادداشت شده که سودمند است. با اهتمام ویژه دکتر حداد عادل، علاوه بر تأمین هزینه تجهیز کتابخانه، ایشان بر فرایند آماده‌سازی کتابخانه نیز نظارت داشتند و برای استمرار پویایی آن شخصا برنامه‌ای با تخصیص بودجه مناسب تدارک دیده‌اند.

وی در ادامه به نمونه‌های موفقی از کتابخانه‌های اهدایی اشاره کرد و گفت: یک نمونه، کتابخانه مسجد اعظم قم است که تاسیس آن به آیت‌الله بروجردی برمی‌گردد و پس از وفات ایشان افتتاح شد. آن کتابخانه اولاً با دو مجموعه اهدایی از آیت‌الله بروجردی و یک مجموعه دیگری از علمای مقیم قم تاسیس شده. نمونه دیگر، کتابخانه موسسه تحقیقاتی امام صادق(ع) است که آن را آیت‌الله سبحانی همزمان با تاسیس موسسه با استفاده از کتابخانه شخصی خودشان تاسیس کردند. این کتابخانه همچنان زیر نظر ایشان توسعه پیدا کرده و کتابخانه ارزشمندی است. نمونه دیگر کتابخانه عمومی آیت‌الله حکیم در نجف است که هسته اولیه آن با کتابخانه شخصی ایشان تاسیس شده است و شخص ایشان با تخصیص مبالغی برای رشد کتابخانه اقدام کرده است. دکتر حداد در عداد این بزرگان وارد این وادی شدند و از ایشان تشکر می‌کنیم.

ویژگی‌های کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی

در ادامه این نشست حجت‌الاسلام و المسلمین رضا مختاری، رئیس بنیاد کتابشناسی شیعه سخنرانی کرد. وی با اشاره به ارزش اهدای کتابخانه‌های شخصی، توضیح داد: بسیاری از کتابخانه‌های شخصی به مرور زمان از بین رفته و دیگر اثری از آنها نیست مثل کتابخانه خاندان نصیری در تهران که اثری از آن نیست. ولی دکتر حداد عادل با این اقدام کتابخانه را حفظ کردند. البته تهیه کتابخانه‌ای با این همه کتاب مفید کار آسانی نیست هرچند ما تصور می‌کنیم به آسانی تهیه شده است. کسانی که با خرید کتاب سروکار دارند می‌دانند تهیه کتاب خوب و تشکیل چنین کتابخانه‌ای چقدر زحمت دارد.

وی که به نمایندگی از حجت‌الاسلام و المسلمین سیدمحمود مرعشی در مراسم شرکت کرده بود، در ادامه به توضیح درباره کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی در قم پرداخت و تصریح کرد: سیدمحمود مرعشی همه عمر خود را صرف این کتابخانه کرده و هیچ کار دیگری قبول نکرده است، حتی امامت جماعت. بنابراین علت محدثه این کتابخانه آیت‌الله مرعشی بودند ولی علت مبقیه سیدمحمود مرعشی هستند. یک نکته مهم، ارتباط خوب این کتابخانه با مراکز علمی دنیا است به طوری که تا چندی پیش آقای مرعشی از هر فهرست، به حدود 300 کتابخانه دنیا می‌فرستاند و با آنها ارتباط دارند. بنابراین این کتابخانه از معدود کتابخانه‌هایی است که با کتابخانه‌های دنیا ارتباط دارد و فهرستش در آنها موجود است. همچنین دست‌خط بسیاری از علمای بزرگ شیعه در این کتابخانه موجود است که بر غنای آن افزوده است. سرویس‌دهی کتابخانه به محققین هم بسیار خوب است و بعضی از تبلیغات سوء در این حوزه از ناحیه برخی تاجران نسخه‌های خطی است.

وی افزود: قبل از تأسیس کتابخانه هم آیت‌الله مرعشی کتاب‌هایشان را در اختیار دیگران قرار می‌داد و بسیاری از رجال دانشگاهی به این جهت با ایشان مرتبط بودند، مثل سیدمحمد مشکات و مرحوم فروزانفر و مرحوم زریاب. عباس اقبال در آخر عمرش شش نامه به ایشان نوشته که در شروع نامه با لفظ «روحی فداک» و «دوست بزرگوار ارجمندم» از ایشان یاد می‌کند. یک خاطره هم از ایشان عرض کنم. در سال 62 خدمت آیت‌الله مرعشی رفتم و گفتم می‌خواهم از کتابخانه استفاده کنم ولی به من کارت نمی‌دهند. ایشان مرا به آقای مشرف ارجاع دادند و من مستقیم به کتابخانه خدمت آقای مشرف رفتم و کارت گرفتم؛ یعنی ایشان نمی‌گفت چرا سراغ من آمدی یا شمای طلبه با این کتابخانه چکار داری. در حال حاضر کتابخانه آیت‌الله مرعشی وابسته به کتابخانه آستان قدس رضوی است و به این وسیله این کتابخانه حفظ شده است.

کتابخانه، پیشران شکوفایی تمدن اسلامی است

در ادامه برنامه سید عباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: تمدن‌های مختلف بشری هرکدام پیشران‌هایی داشتند تا به شکوفایی تمدنی رسیدند ولی در تمدن اسلامی، کتابخانه‌ها چنین نقشی داشتند. در جای خودش مفصل‌تر باید از این ایده سخن گفت و از آن دفاع کرد و مورد بررسی قرار داد. تمدن اسلامی تمدن علم است و علم را پیشران مطلق خود قرار داد و نهاد علم را به سرعت در فضای کتابخانه‌ها تاسیس کرد. البته آموزش از آغاز تمدن اسلامی آغاز شد ولی مدارس از قرن چهارم آغاز به کار کردند ولی کتابخانه‌ها زودتر و از قرن دوم شروع به کار کردند. کتابخانه‌ها فقط محل مطالعه نبودند بلکه دانشگاه و پژوهشکده بود.

وی در ادامه درباره انواع کتابخانه در تمدن اسلامی توضیح داد: در تمدن اسلامی کتابخانه‌های ما چند نوع بودند: برخی کتابخانه‌ها حکومتی بودند مثل بیت الحکمه عباسیان. اینها یک نوع از کتابخانه‌ها بودند. نوع دوم کتابخانه‌های عمومی بودند که اولین نقطه شکل‌گیری آنها در کنار مساجد بود و مساجد خیلی زود به نهادی چندکارکردی تبدیل شدند که یکی از آن کارکردها حوزه کتاب بود. همه مساجد جامع مقید بودند کنارشان یک کتابخانه شکل بگیرد و این یک سنت بین مساجد جامع بود. نوع سوم، کتابخانه‌های شخصی هستند. اشخاص بزرگی در تاریخ مفاخر اسلامی می‌شناسیم که کتابخانه‌های شخصی قابل توجهی داشتند مثل کتابخانه شخصی سیدمرتضی که هشتاد هزار نسخه داشته است.

صالحی ادامه داد: کتابخانه‌های شخصی تنوع دارند، برخی از آنها تک‌گرایشی یا با گرایش محدود هستند. ولی برخی جامع هستند. ما کتابخانه‌های شخصی جامع کم داریم. یگی از کتابخانه‌های شخصی جامع روزگار ما کتابخانه رهبر شهیدمان بود که این ویژگی را داشت. در سال 88 دکتر حداد عادل این خاطره را از ایشان نقل کردند که رهبر شهید ده سال پیش گفتند کتابخانه من سی هزار جلد کتاب دارد. دامنه وسیعی از تعلقات شخصی کتابخانه ایشان را همانند گلستانی متنوع کرده بود؛ تعلقاتی اعم از حوزه علوم اسلامی، شعر، تاریخ، خاطرات. آقای حداد عادل هم یک تنوعی از علایق را دارد و این تنوع در طول زمان ایجاد شده است. ایشان هفتاد سال با کتاب مأنوس بودند و حوزه‌های فعالیت ایشان خیلی متنوع است؛ به ویژه حوزه فلسفه، حوزه شعر، حوزه زبان فارسی، حوزه تعلیم و تربیت و حوزه اسلامیات. دکتر حداد عادل تعلقات دینی صرف نداشتند بلکه تعلق و تعلیم را با هم پیش بردند. در همین زمینه یکی از بهترین کارهایشان ترجمه قرآن کریم است. همچنین مقالاتی که در حوزه اسلامیات دارند. حوزه دیگر، حوزه علوم سیاسی و سیاست است و ایشان از قبل از انقلاب تعلقاتی در حوزه سیاست داشتند. حوزه دیگر حوزه علوم انسانی است. آقای حداد عادل در حوزه فلسفه، زبان و ادبیات و دین تعلق خاطر داشتند  و به همین سبب در حوزه‌های مختلف علوم انسانی تعلق خاطر دارند.

وی در پایان یادآور شد: یکی از مهمترین نکات در مورد این کتابخانه این است که ایشان سی سال مدیر دانشنامه جهان اسلام بوده‌اند و خود مسئولیت یک دایره المعارف به طور طبیعی فرد را با تعلقات دیگری درگیر می‌کند. اینها را از این باب عرض کردم که روشن شود این کتابخانه، مجموعه جامعی است که با تعلقات ایشان گلچین شده و محل استفاده قرار گرفته است. کتابخانه‌های شخصی پایان‌های مختلفی دارد و برخی پایان تلخ دارند که آقای مختاری اشاره کردند ولی برخی کتابخانه‌ها برای خودشان امتداد ایجاد کردند و برخی از آنها به مراکز علمی موجود متصل شدند. دکتر حداد عادل هم برای پایان کتابخانه خودشان فکر کردند و ما برای ایشان طول عمر و توفیق فراوان آرزومندیم.

در بخشی از نشست زاهدی، نظام الدین شمس‌الدین زاده، سفیر جمهوری تاجیکستان در جمهوری اسلامی ایران ضمن تبریک هفته کتاب و کتابخوانی اظهار کرد: مردم ایران از ازل اهل کتاب و کتابدار و کتابخوان بودند. بزرگان ما دانش‌دوست بودند و کاری نمی‌کردند جز تأسیس کتابخانه و کتاب نوشتن و گذاشتن این کتاب‌ها در خدمت علاقه‌مندان. دکتر حداد عادل نیز از پیروان راستین این مسیر هستند و من از این فرصت استفاده می‌کنم و افتتاح این کتابخانه را به ایشان تبریک می‌گویم. همچنین با نظرداشت سهم استاد در توسعه همکاری‌های علمی ایران و تاجیکستان، ایشان را به عضویت پیوسته آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان منصوب و سند عضویت استاد را به ایشان تقدیم می‌کنم.

ایجاد کتابخانه‌های بزرگ اقدام فرهنگی و تمدنی است

در پایان نشست غلامعلی حداد عادل به ایراد سخن پرداخت و گفت: در باب اهمیت کتاب این اشاره کافی است که در هر تمدنی وجود کتاب و کتابخانه یک شاخص معنادار برای عظمت آن تمدن است؛ یعنی هر تمدن بزرگی در عالم می‌بینیم در درون آن کتابخانه‌های بزرگ وجود دارد. بنابراین ایجاد کتابخانه‌های بزرگ یک اقدام فرهنگی و تمدنی است. بنده از سالی که به دبستان رفتم عشق و علاقه به خواندن داشتم. یکی، دو ماه بعد از رفتن به کلاس چشمم به خط آشنا شد و تا امروز انسم با کتاب برقرار بوده. در هر فرصتی سعی کردم از کتاب جدا نشوم. در سفر و حضر با کتاب مأنوس بودم. از استاد شهیدم مطهری آموختم که مطالعه فعال کنم. در کتابخانه ایشان می‌دیدم کتاب‌هایی که خوانده‌اند حاشیه‌نویسی کردند و با مولف گفت‌وگو می‌کردند. بنده هم این عادت نیکو را پیدا کردم که هیچ وقت بدون مداد کتاب نخوانم. الآن اگر مداد نداشته باشم نمی‌توانم کتاب بخوانم. به برکت این تربیت و این عادت هزاران یادداشت به حاشیه کتاب‌هایی که خواندم نوشتم که همه در کتابخانه موجود است.

وی در ادامه به بیان خاطراتی از خود پرداخت: من یادم هست در سال‌های بعد انقلاب، صبح به نانوایی می‌رفتم و در صف نان، کتاب می‌خواندم تا نوبت من شود. الآن این امکان برایم هست در خودرو در حال جابه‌جایی مرتب کتاب می‌خوانم. اینقدر معتاد کتاب خواندن بودم که در اردیبهشت 1350 که قرار بود داماد شوم، هنگام خرید ازدواج در ماشین مانده بودم و کتاب می‌خواندم. چندی پیش در بین کتاب‌هایی که در کتابخانه بنده هست یک کتاب فیزیک مدرن به زبان انگلیسی دیدم. موهای سر من لای صفحات کتاب بود. یادم افتاد قبل انقلاب، یک آرایشگاهی در خیابان چراغ برق بود و من مشتری آنجا بودم. برای اینکه وقتم تلف نشود هنگام اصلاح سرم کتاب می‌خواندم و موهای سیاه آن زمان، لای کتاب موجود است. این خاطرات دلبستگی مرا به کتاب و کتابخانه نشان می‌دهد.

حداد عادل ادامه داد: اخیرا به مناسبتی نشستم و یادداشت کردم از زمانی که اولین حکم معلمی خود را در دانشگاه شیراز گرفتم بیش از 40 موضوع در رشته‌های مختلف تدریس کردم و هر کدام انگیزه‌ای بوده برای اینکه در آن رشته‌ها کتاب تهیه کنم. هر وقت خودم کتابی تالیف می‌کردم به اعتبار تالیف آن، به سراغ کتاب می‌رفتم. هرچه پول توجیبی داشتم صرف خرید کتاب می‌کردم. یکبار کسی گفت در تهران با فلان مبلغ می‌توانی زمین بخری ولی من با آن پول رفتم کتاب خریدم و زمین نخریدم و هر سال نیز چند صد جلد کتاب از نمایشگاه برای خودم می‌خریدم.

وی در ارتباط با انگیزه خود از اهدای کتابخانه توضیح داد: بنده همیشه دغدغه داشتم آخرش این کتابخانه چه می‌شود. دیده بودم خیلی دانشگاهیان غفلت می‌کنند از اینکه سرنوشت کتابخانه خود را به درستی تعیین کنند. با خودم فکر می‌کردم چه ساعاتی در لندن یا نیویورک از این کتابفروشی به آن کتابفروشی رفتم و کتاب خریدم و نگه داشتم. دیده بودم بسیاری از خانواده‌ها چطور متحیر بودند با کتاب‌هایی که از بزرگی در آن خانواده مانده چکار کنند. مثلا برخی التماس می‌کنند این کتاب‌ها را ببرید. وقتی می‌دیدم کتاب‌ها اینطور هدر می‌رود نگران می‌شدم لذا به فکر اهدای کتابخانه افتادم.

وی افزود: من به این بنیاد عشق می‌ورزم و آن را از بهترین موسسات پژوهشی این کشور می‌دانم. این مرکز کتابخانه بسیار خوبی دارد. مخزن این کتابخانه برای یک میلیون جلد کتاب ظرفیت دارد. من فکر کردم اگر کتابخانه خودم را به این مجموعه اهدا کنم هم به عموم اهل علم خدمت می‌کند و هم محققان داخل بنیاد می‌توانند در تالیف مقالات به کتابخانه بنده مراجعه کنند. این محاسبات سبب شد نامه‌ای خدمت مقام معظم رهبری در این زمینه نوشتم و ایشان نیز در پاسخ مرقوم فرمودند: «این هدیه ارزشمندی به بنیاد دایره المعارف اسلامی است که بر غنای کتابخانه آن می‌افزاید و ان‌شاالله صدقه جاریه برای جناب عالی خواهد بود». برای این کتابخانه هیئت مدیره‌ای در نظر گرفته شد و هر فردی که عضو هیئت مدیره است فردی برای آینده به جانشینی خودش انتخاب کرده است که استمرار ماهوی هیئت امنای کتابخانه حفظ شود.

دکتر حداد عادل در ادامه تصریح کرد: اهدافی که از اهدای کتابخانه داشتم این است مکانی برای مطالعه اهل علم ایجاد شود و مخصوصا یاداشت‌هایی که در چند صد جلد کتابی که خواندم موجود است محفوظ بماند. مثلا در یک سال اخیر یک دوره از خاطرات یکی از مسئولین سیاسی صد سال قبل را می‌خوانم و هزار یادداشت به این مجموعه پنج جلدی نوشتم. از این قبیل کتاب‌ها زیاد در این کتابخانه است. از طرفی دیگر، امروز کتاب به کالای لوکس تبدیل شده و خانواده‌های معمولی نمی‌توانند کتاب بخرند. لذا وجود کتابخانه‌های عمومی کمک به معاش و معیشت اهل علم است لذا قصد دارم تا جایی که در توانم هست این کتابخانه را توسعه دهم تا بار خرید کتاب از دوش محققان برداشته شود. مقصود دیگرم این بود الگویی از یک کتابخانه که برایش هفتاد سال زحمت کشیده شده است و به مردم اهدا شده به دست بدهم تا با الگو معرفی کردن، این سبک کار ترویج شود؛ چون اعتقاد دارم برای ترویج کار خوب به جای حرف زدن باید یک نمونه ایجاد کنیم. من فکر کردم با این کار بسیاری از استادان دانشگاه تصمیم می‌گیرند کتاب‌های خود را به کتابخانه‌های عمومی اهدا کنند تا کتاب‌ها ضایع نشوند.

بسامد آثار موجود در کتابخانه دکتر حداد عادل

در بخشی از این نشست حسن سیدعرب، مدیر کتابخانه بنیاد دایره المعارف اسلامی گزارشی از انتقال مجموعه اهدایی دکتر حداد عادل ارائه داد و اظهار کرد: این کتابخانه از ۸ صبح تا ساعت ۱۹ دایر است و دوستان علاقه‌مند می‌توانند برای استفاده از کتابخانه ثبت‌نام کنند. ۸۰۰ عنوان کتاب نفیس در این مجموعه است. کتابخانه دو بخش اختصاصی دارد: یک بخش دست‌نوشته‌های ایشان بر حاشیه کتاب‌هایی است که مطالعه کردند که ما این آثار را جداگانه مشخص کردیم و بعدا به صورت یک کتاب زیر نظر ایشان منتشر خواهد شد. قسمت دیگر بخش آثار قلمی ایشان است که تاکنون منتشر شده است.

وی افزود: بسامد آثار ایشان مشتمل بر حوزه فلسفه، تاریخ و ادبیات است. البته آثار بسیار متنوع است ولی در این سه موضوع پربسامد است. منظورم از فلسفه، فلسفه اسلامی و فلسفه غرب است. تاریخ هم تاریخ معاصر. ادبیات هم ادبیات کهن و معاصر و جدید. کتابخانه از شنبه دایر خواهد بود و علاقه‌مندان می‌توانند به کتابخانه مراجعه کنند.

یادآور می‌شود این مراسم با حضور چهره‌های برجسته فرهنگی، هنری و سیاسی ایرانی و خارجی همچون عبدالله بن سعود العنزی، سفیر عربستان سعودی در جمهوری اسلامی ایران؛ ابراهیم محمد الدیلمی، سفیر یمن در جمهوری اسلامی ایران؛ حسین سیمایی صراف، وزیر علوم؛ محسن اسماعیلی، معاون رئیس جمهور؛ زاکانی شهردار تهران؛ محمدرضا شریفی نیا؛ امیرخانی، رئیس کتابخانه ملی؛ احمد مسجدجامعی؛ محسن چینی فروشان؛ فاضل نظری؛ حمید شاه آبادی؛ محسن جوادی، معاون وزیر ارشاد اسلامی؛ محمدرضا ورزی و محمدرضا میرتاج الدینی برگزار شد.

۲۴۲۲۴۳

منبع

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


دکمه بازگشت به بالا